КУГАРНЯ газет

🌲Кодшо рушарнян Оршанке район Изи Пуял калык Пуял – Изи Пуял корно воктене пушеҥгым шындаш лектын. Нунын дек Кугунур ял шотан илем вуйлатышын сомылжым шуктышо М.Новосёловат ушнен. 700 метр кужытышто пушеҥге-влакым ик шагат наре жапыште шынден шуктеныт. 📸 «Деревня Малый Пуял» тӱшка гыч налме фото.

Ик кечат гармоньым шокталтыде огеш керт Марий муро алан кажне кечын гаяк пойдаралтеш, у лӱм-влак лектыт. Кызытеш ВК музык платформышто эрвелмарий рвезе Артур Ижболдинын ныл мурыжо йоҥга. Сем ден мут, поснак артистын йӱкшӧ чонеш логалыт. Мыйын шонымаште, марий эстрадыште тудын ончыкылыкшо волгыдо. Самырык-влакат, кугыеҥ-шамычат, коча ден кова-влакат мурыжым йӧратен колыштыт. Кок ияшак музыклан шӱмаҥын Артур Пошкырт кундем Нефтекамск олаште шочын-кушкын. Шым ияшыж годым оласе йоча музыкальный школыш тунемаш пурен. Тушто фортепиано ден баяным шоктен. Вара гармоньым да гитарым шке гыч шокташ тунемын. – Музыкым кок ияшак йӧратен шынденам. Ача-авамын мутышт почеш, лач тунам марий мурым куанен колышташ тӱҥалынам. Нефтекамскыш Йошкар-Ола гыч гастроль дене толшо Станислав Шакировын, Володя Матвеевын, Вадим Красновын концертышкышт ешна дене кумылын коштынна. Мый, изи падыраш, сценыш нунылан пеледышым кучыкташ кӱзенам да артист-влак денак пырля марла куштенам, – ойла 17 ияш мурызо. Изи гармоньчо Артурын мурыжо-влак ойыртемалтыт. Мутлан, «Эх, олмапу» татар семан гынат, марий шӱлышан. «Тылат гына» мурыжо эрвел сем дене сымыстара, «Йӧраталме таҥем», «Тол-ян воктекем» мурыжо-влак лирике сынан улыт. – Репертуарем поян да шкешотан лийже, шарнымашеш кодшо манын тыршем. «Эх, олмапу» икымше муремлан мутым авам Аксана Ижболдина да ковам Татьяна Валикаева дене пырля возенна. Яра жапем укеат, манаш лиеш. Мый Нефтекамскысе нефтяной колледжын икымше курсшын студентше улам. Автомашина диагностике, технический обслуживаний да ремонт шотышто специалист лияш ямдылалтам. Тылеч посна визымше ий «Бекар» рок школыш коштам. Тений мыйын выпуск лиеш. Школышто чумырымо «Нет сигнала» ансамбльна уло. Тушто мурем да гитарым шоктем. Мӧҥгыштӧ вич ияш Тигран шольым дене музык дене заниматлем. Усталыклан мыйым кызыт гармонем кумылаҥда. Кажне кечын, кеч-могай кумылан улам гынат, гармонемым шокталтем, – каласкала А.Ижболдин. Самырык мурызо тӱрлӧ конкурсышко ушна. Мутлан, тений Йошкар-Олаште эртаралтше «Изи гармоньчо» фестиваль-конкурсышто мастарлыкшым ончыктен да кокымшо верым налын. Артур кундемыштыже тамада семынат палыме. Тудо пайремым, лӱмгече кас-влакым вӱда. Пошкырт марий чынжымак тале, писе да уста. Анастасия Михайлова. Еш альбом гыч налме фото-влак.

Анастасия, ончыко! Российысе Спорт министерствын приказше почеш Марий Элысе ныл спортсменлан «Российын спорт мастерже» лӱмым пуымо. Нунын коклаште – спортивный туризм аланыште шуаралтше спортсменке Анастасия Смирнова. Вигак кумылаҥден Анастасия – Марий кугыжаныш университетын студенткыже. Ӱдыр Медведево районысо Азаново селаште шочын-кушкын. Спортивный туризм дене кумшо ий заниматла. Тудо велосипед, йолын коштмо да ече дистанцийыште мастарлыкшым тапта. – Ты спорт нерген университетыште тунемаш тӱҥалмем годым пален налынам. Шкемым терген ончаш вигак кумылем лектын. Ӱдыр-рвезе-влакын кандыра дене технический йыжыҥлам тренироватлымыштым эскерен, могай оҥай спорт манын шканем палемденам. Вет кандыра дене кӱзыман, волыман, тӧрштылман, эше тудым тупышто нумалман да чыла тидым писын шуктыман. Садлан спортивный туризм кугу вийым да чытышым йодеш. Ты спорт моло спорт деч технике, да лӱдыкшым ончыде, ончылно шындыме задачым шуктымаш дене ойыртемалтеш. Спортсмен-шамычлан палемдыме дистанцийым тыглай огыл эртыман. Нунылан куржмо годым эреак шонаш, шымлаш, шекланаш кӱлеш. Садлан спортсмен чыла могырымат виян лийшаш, – каласкала Анастасия. Икымше сеҥымаш Туризмыш толмо деч вара ик тылзе гыч ӱдыр вигак Россий кӱкшытан «Весенний призыв» таҥасымашыш ушнен. Тушто тудо кокымшо классан дистанцийыште сеҥышыш лектын. – Изирак сеҥымаш гынат, тудо мыйым ончыко каяш кумылаҥден. Садлан ты старт илышыштем кугу верым айла да шарнымаштем ила. Тылеч вара эше ятыр таҥасымаш лийын. Нунын коклаште Российын первенствыштыже велосипед дене кудалме, группо да шкет таҥасымашыште кокымшо верым налмем тыгак сай лектышлан шотлем, – палемда спортсменке. Анастасия тренировкылан шуко жапым ойыра. Тӱҥ шотышто техникым саемдымылан, опытым пойдарымылан, куржталмашлан тӱткышым ойырем, манеш. Тыгак велосипед дене кудалыштме тургымлан тренировко-влак ешаралтмым палемдыш. Тыгайже годым кудалыштме кугытлан да фигурко-шамычым эртымылан тӱткыш ышталтеш. Спортсменке йоча да самырык-влаклан «Азимут» рӱдерыште мастарлыкшым тапта. Тренерже – Ирина Владимиировна Извозчикова. – Кум тӱрлӧ дистанцийыште шуаралтмемлан кӧра соревнованийлашке чӱчкыдын лектам. Йолын коштмо тургымым тӱҥалме деч ончыч «Сосновая роща» базыште сборышто вияҥына, – ойла Смирнова. Анастасия Смирнован сеҥымашыже-влак ятыр кугу таҥасымашыште палдырненыт. Тудо Российын первенствыштыже шуко гана призёр лийын, Тӱнямбал чемпионатыште ший медальым налын, Юл кундем федеральный округысо Туриадыштат сай лектышым ончыктен (группо да шке таҥасымашыште). А «Весенний призыв» Всероссийский таҥасымаш ӱдырын ик эн йӧратымыже. Вет тудо лач ты соревнованийыште икымше гана шкенжым терген да вигак сеҥыше-влак коклашке логалын. Кызыт тудо кундемнан моло чапланыше спортсменже-шамыч дене пырля «Туриаде –2026» таҥасымашыште участвоватла. – Тренировко да таҥасымаш-влак деч посна шкемым йӧршынат ом уж. Но кунам яра жапем уло, художественный книгам лудам. Тыгак шкенан да пошкудо кундемласе мотор верлашке лектын кошташ тыршем. Сортивный туризмыште ончыкыжымат вияҥаш, ончыко каяш, сай лектышыш шуаш шонем, – палемда А.Смирнова. Сай лектыш верч тыршыше еҥ шке шонымашышкыже эре кыртменак кӱза. Садлан Анастасиялан – ончыко гына! Елена Годунова. А.Смирнован альбомжо гыч налме фото-влак.

21-24 июньышто Москошто школын президентше-шамычын III Всероссийский форумышт лиеш. Тудым Минпросвещенийын полшымыж дене Российысе йоча рӱдер эртара. Тушко ушнаш манын, апрель марте 2,5 тӱжем утла йодмаш пурен. Тидыже Российыште чолга, шонымашке шуаш да сай вашталтышым пурташ тыршыше тунемше-влак улмым пеҥгыдемден. Форумын финалыштыже Марий Элын чапшым Йошкар-Оласе 27-ше №-ан школын президентше Дана Крылова ден Медведево посёлкысо 4-ше №-ан школын президентше Глеб Леонтьев аралаш, моло участник-шамыч дене опытышт дене пайлалташ тӱҥалыт. 📸Марий Элысе Образований да науко министерствын.

«Кенешыш» чумыргышо тукымын илышыже Тений Марий Элысе кресаньык-фермер озанлык-влак ассоциаций Медведево район «Кенеш» озанлыкыште тыршыше Влад Николаевым Т.С.Мальцевын медальже дене палемден. Марий Элыште да Российысе моло кундемлаштат ялозанлык пашам вияҥдымашке надырым пыштыше да фермер сомылым ончыко вӱдышӧ фермер-влакым Т.С.Мальцевын (Терентий Семёнович – академик, ялозанлык производствын новаторжо, мландым лӱдыкшыдымын обрабатыватлыме системын авторжо) медальже дене палемдат. Тудым Российысе фермер-влакын ассоциацийышт (АККОР) пеҥгыдемден да регионласе фермер толкыным ончыко вӱдышӧ чолга пашаеҥ, кооперативым вуйлатыше, специалист-шамычлан пуаш пунчалын. Влад Анатольевич фермер-влаклан эртаралтше тӱрлӧ мероприятийыш чолган ушна. Ялозанлык сомылым виктарыше специалист семын кундемнан чапшым Всероссийский форумлаште да моло вереат ончыкта. Тукым сомыл Николаевмытын озанлыкышт Ежово селаште верланен. Эше 1990-ше ийла тӱҥалтыште Пётр Николаевич Николаев (Влад Анатольевичын кочаже), еш пашам вораҥдараш шонен, шке озанлыкым почаш кумылаҥын. Тидлан тудо лишыл еҥже-влакым поген да «кенешыш» чумыргаш темлен. «Кенеш» – одо йылме гыч лекше мут, тудо «совет», «ушем», «сходняк» манмым ончыкта. Озанлыкын лӱмжӧ тидын дене кылдалтын. Николаевмытын тукымышт одо калык гыч лектыныт Пётр Николаевич пырчан шурным кушташ да ты йыжыҥым ончыкыжым вияҥдаш шонен. Озанлыкыште шожым, шыдаҥым, шӱльым да молымат куштеныт. Тылеч посна шукияш шудым ӱденыт. Паша шке радамже дене шукталтын. Но кенета Пётр Николаевич илыш гыч каен колтен, озанлыкым умбакыже эргыже Виталий Петрович шуен. Тудынат ӱмыржӧ ик жап гыч кӱрылтын. Еш сомыл Пётр Николаевичын вес эргыжын Анатолий Петровичын, вачӱмбакыже возын. Кызыт «Кенеш» кресаньык-фермер озанлыкыште тудлан негызым пыштыше еҥын эргыже да уныкаже-влак тыршат. Икте ик сомыллан мутым куча, весе – весылан, кумшо – кумшылан. – Кочана илыме годым кузе пашам ыштенна, кызытат тугак тыршена, икте-весыланна вашла полшена. Ялозанлык сомылым вораҥдарымаште тӱрлӧ вашталтышын илышыш шыҥдаралтмыжлан кӧра шуктымо направленийым алмашташ логалын. Кочам илымыж годым пырчан шурным куштенна гын, вара сӧснам да ушкалым ашненна. Жап эртымеке, пареҥгым шыҥдаш тӱҥалынна. Илыш ончыко кайыме дене пакчасаскам ончен куштымо технологий койынак вашталтын. Ятыр еҥ кугу кугыт сатум ыштен налаш тырша. Тидланже тӱрлӧ йӧнлан эҥерта. Ме тӱҥ шотышто уто химий деч посна кушкылым кушташ кумылан улына. Садлан ты йыжыҥ деч кораҥаш да вес направленийым вияҥдаш тӱҥалынна. Кызыт изирак вольык озанлыкым кучена. Фермыштына 40 наре вуй тӱкан шолдыра вольыкым ашнена. Тушеч 12 лӱштымӧ ушкал уло. Шӧрым лӱштен, парышым ыштен налына. Вольыклан шке ончен-куштымо пырчым, шудым пукшена, – каласкала Влад Николаев. Чылан – пашаште Николаевмытын шуктымо пашаштышт тӱҥжӧ – ушкал сай качестван шӧрым пуыжо. Еш тазалыкым эскерымылан да пеҥгыдемдымылан кугу тӱткышым ойыра, шке ыштыме шӧр-торыкым кочкеш. Садлан вольыкат сай кочкышым кочшо манын тырша. – Мый изиэм годсек озанлыкыште кушкынам. Садлан ты аланысе пашан чыла гаяк шӧрынжым палем, манаш лиеш. Мый вольыкым ончымылан, ушкалым лӱштымылан, шӧрым кӱлеш верыш намиен шуктымылан мутым кучем, изам-шамыч пасу пашалан ответственный улыт, ачам техникым эскера да моло сомылымат шотыш конда. Кызыт, мутлан, пасушто тыршена. Тений мланде ночко, садлан тушко вараш кодынрак лекташ логалын, – ойла фермер. «Кенеш» озанлык ончыкылык нергенат шона. Планыште – техникым уэмдаш, мланде кумдыкым кугемдаш, лӱштымӧ ушкалым ешараш да молат. Шонымаш уло гын, тугеже озанлыкынат ончыкылыкшо ӱшанле лийшаш. Вет тӱҥжӧ пашаеҥ шке сомылжо дене йӱлышаш. Тыгайже годым пашат ушнен толеш, маныт калыкыште. Тугеже «Кенеш» озанлыклан – шонымашке шуаш! Елена Годунова. Иван Речкинын фотожо-влак.

🌸23 майыште, Российысе калык-влакын икоян улмо идалыкшым шотыш налын, Ленинград областьыште Пеледыш пайремым чуваш-влакын Акатуй пайремышт дене пырля эртареныт. Тудо ты ганат Всеволожск олан Юбилейный площадьыштыже гӱжлен. Калык-влакын пайремышт олаште илыше ден уна-шамычым марий ден чуваш-влакын тӱвырашт дене палымым ыштен. Марий-влакын ыштыме фотозонышто шымакшан ӱдырамашым ончыктымо. Ончаш толшо-влакым Катерина Шабдарын Санкт-Петербургышто чумырымо «Югорно» мурышо да куштышо марий ансамбльже, Киров областьысе Кикнур район Какшанмарий селасе тӱвыра пӧртын «Юлавий» ансамбльже, Пошкырт кундем гыч Мишканысе Марий историй да тӱвыра рӱдер пеленысе «МуроЭм» ансамбль (вуйлатышыже – Алексей Ибулаев) да Пӱрӧ ола гыч гармоньчо Вадим Байназов куандареныт.

✨ Козьмодемьянскысе самырык техник-влакын станцийыштлан – станок Марий Элысе Кугыжаныш Погынын Председательже Михаил Васютин Козьмодемьянскыш паша дене мийымекше, олан мэрже Михаил Козлов, марий парламентын депутатше-влак Светлана Громова да Михаил Родинов дене Самырык техник-влакын станцийыштышт лийыныт. Тӧнежлан 2026 ийлан избиратель-влакын йодмашыштым (наказ) шуктымо почеш «БЕЛМАШ Р 2200МН» пушеҥгым обрабатыватлыше рейсмусовый станокым пуэныт. Михаил Васютинын палемдымыж почеш, тиде республикыштына «О наказах избирателей депутатам Государственного Собрания Республики Марий Эл» у законым шуктымо икымше случай. Тений республикысе чыла избирательный округышто шуктышаш 111 йодмаш кокла гыч тудым эн ончыч шуктымо. Станокым у тунемме идалыкыште пашаш колтат. Тудым технический направленийыште да судомоделированийыште, пу гыч пӱчкедымаште да моло пашаште кучылташ тӱҥалыт. Уна-влаклан тудын кузе пашам ыштымыжымат ончыктеныт. Тудо заготовко-влакын кӱжгытыштым сайын тӧремда, деталь-влакым кӱчык жапышет ямдылаш полша. У законым илышыш шыҥдарыме дене келшышын, Козьмодемьянскыште тений тыгак «Сияние» скверыште освещенийым уэмдышаш, Комсомольский уремыште автобус остановкылам ачалышаш, Рӱдӧ паркыште изи архитектурный формым уэмден ыштышаш, оласе лицейыште окнам алмаштышаш улыт. 📷 Кугыжаныш Погынын фотожо-влак.

📅 25-31 МАЙЛАН КАЛЫК ПАЛЕ 🌦25 майыште эр кече пыл дене петырналтын – йӱран да юалге кеҥежлан. 🌧26 майыште йӱр йӱреш гын, кеҥеж тӱҥалтыш ночко лийшаш. 🌧27 майыште юалге – уло кеҥеж тыгай лийын кертеш. ⛅28 майыште йӱр годым эрвел мардеж пуалеш гын, йӱр вашке чарнышаш. 🌧29 майыште ужава-шамыч юалге йӱр годым гӱжлат – игече тӧрланышаш. 🌦30 майыште йӱдвел мардеж пуалеш гын, шокшо кеҥежым вучыман огыл. 🌧31 майыште тылзе вудака але шапалге – йӱрлан.

✍МЫЛАННА ВОЗАТ Унчо велне – семинар Морко районысо этнокультур предметлам туныктышо-влакын методушем вуйлатышышт Е.В.Григорьева возен колтен: – Морко районысо Унчо велне кажныже марий улмыж дене кугешна. Садланак дыр кундемышкына мӱндыр уна толеш гын, эн ончыч Унчо вел тудым шокшын вашлиеш. Тыште школат марий шӱлышан, самырык тукым шочмо йылмылан ньога тат гычак шӱмаҥын кушкеш. А тоштерыш логалат гын, путырак чонет кана, марий улмет дене кугешныде отак чыте: кугезетын ыштыш-кучыш арвержымат ончен йывыртет, шепкаште мален кийыше азажланат куанет. 1868 ийысе пӧръеҥ мыжерын сайын аралалт кодмыжланат ӱшанымылат ок чуч. Шочмо йылмынан ал сескемжым вияҥден шогаш Унчо школышто Р.Н.Петрова ден Л.К.Игнатьева ынде ятыр ий тыршат. Нунын усталыкыштым ончаш, паша куатышт дене палыме лияш манын, шукерте огыл Морко кундемнан тӱрлӧ школлаштыже этнокультур предметлам туныктышо да директорын воспитатлыме паша шотышто алмаштышыже-влак погыненна ыле. Эн ончыч Унчо школын эн чолга ӱдыр-эргыже-влак татар, руш да марий калыкын икой дене келшен илымышт дене кылдалтше урок деч ӧрдыжысӧ пашам ончыктышт. Палемдем: ты район кӱкшытан семинарна пӱтынек Российыште илыше калык-влакын икоян улмо идалыклан пӧлеклалтше лийын. Икымше ужашыже Унчо школышто эртен, а кокымшо ужаш пӱтынек Унчо селаште чапланыше этнокультур комплексыште шуйнен. Снимкылаште: Семинар годым.

🌿«Ужар Фиесте 2026» Оршанке посёлкысо И.К.Глушков лӱмеш шуко профилян колледжыште профессиональный образованийым пуышо самырык педагог-влакын XX республикысе фестивальышт эртен. 18 команде фестивальын пашашкыже ушнен. Мероприятий Россий калык-влакын икоян улмо идалыклан, дошкольный образований идалыклан да «Ужар Фиестын» 20 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтын. Команде-шамыч кок этапыште фестивальын кубокшо верч таҥасеныт. Икымше «спорт» этапыште писылыкыштым ончыктеныт, а «усталык» этапыште куд интерактивный площадкыште усталыкышт, профессионал улмышт дене палдареныт. Оршанке посёлкысо И.К.Глушков лӱмеш шуко профилян колледжын да Марий Турек посёлкысо ялозанлык механизаций техникумын командыже-влак сеҥеныт. 📸Марий Элысе Образований да науко министерствын ВК-се тӱшкаж гыч налме.